الشيخ محمد تقي بهجت
374
جامع المسائل ( فارسي )
اگر راكب دو رديف باشند ، مساوى در ضمان هستند با تساوى در قدرت بر ضبط ، مثل دو راكب يك محمل . و اگر متعاقب باشند ، ضمان دوّمى محل تأمل است ، اگر چه مروىّ و منسوب به قطع اصحاب ، تساوى است . فرض ضمان صاحب دابّه و عدم ضمان راكب اگر صاحب دابّه با او باشد ، او ضامن است نه راكب در صورتى كه در خارج ، اختياردارِ دابّه ، صاحبش باشد ؛ و اگر هر يك در جهتى امر ضبط و حفظ دابّه موكول به او است ، ضامن است در خصوص آن جهت ؛ و اگر به هر دو يا سه موكول است ، شريكند در ضمان . اگر دابّه ، راكب را انداخت ، مالك ، ضامن او نيست ؛ مگر با تنفير مالك بوده باشد ، يا آن كه امر ضبط آن از همه جهت موكول به كسى باشد و تفريط نمايد ، يا آن كه راكب مستقل نباشد ، مثل طفل يا مجنون ، كه اختياردارِ مركوب در ضبط ، ضامن است . ضمان مملوك سواره اگر مملوك خودش را سوار كرد به دابّه ، آيا ضامن جنايت آن است مطلقاً ، يا آن كه صغير و عاجز باشد مملوك با فرق بين نفس و طرف يا مال ، يا متعلق به رقبهء مملوك است مطلقاً جنايت بر غير مال و بعد از عتق مطلوب است در مال ؟ احتمالاتى است ، ضمان مولى در موردى كه راكب غير مملوك ضامن است با اركاب مولى ، خالى از وجه نيست . داخل شدن حيوان در زراعت كسى 14 - اگر دابّهء كسى داخل زراعت او شد كه محفوف به زراعت ديگرى است ، جائز نيست اخراج آن به نحوى كه خالى از اضرار غير نيست ؛ و اگر اخراج شد ، عاصى و ضامن است . بلكه اگر دخول و خروج با تفريط مالك بوده ، ضامن است . و همچنين است در عدم جواز اخراج ، اگر دابّه مال غير باشد و داخل زراعتِ كسى باشد كه در اطراف آن زراعت ديگرى است . و خود مالك آن ضامن نيست اگر تفريط در ضبط آن نكرده است ؛ و با تفريط ضامن است در صورت صبر و ترك اخراج با اضرار در مسألهء مفروضة .